Ardbeg

Als je mij en mijn whisky-compagnion met elkaar vergelijkt – it takes two to make a crime – dan is hij de Murray-man en ben ik de Jackson. Hij de dichter, ik de analist. Zelf word ik vooral de beperkingen van mijn positie bewust, en ervaar ik het lyrische van zijn bevindingen : terwijl ik me verdrink in details, weeft hij een verhaal rond de whisky.

Begrijp me niet verkeerd. Ik bedoel niet dat Jackson geen poëzie in zich had. Michael had veel poëzie in zich, maar van de beschrijvende soort : in bevleugelde bewoording wist hij een whisky met liefde te omschrijven. Zijn notes waren altijd weloverwogen, uitgebalanceerd. Nooit een woord te veel (“poëzie is niet schrijven maar schrappen”). Murray daarentegen is meer de man van de overgave, van het emotionele : hij analyseert niet alleen een whisky, hij raakt lyrish van een finish die hem bijft achtervolgen terwijl hij van zijn taste room naar huis wandelt. En geeft die whisky – alleen daarom al – de hoogste score. Jackson zoekt de perfectie, de ultieme balans. Murray zoekt verwondering, het afwijkende. Beide houdingen zijn, wat mij betreft, op z’n minst evenwaardig.

Waarom ik dit vertel? Ondanks het grootste respect dat Jim Murray voor Michael Jackson vertoont, wilde de whisky-minnende wereld hen vooral als rivalen zien. De vooringenomenheid die Murray, gezien zijn impulsieve ontladingen, lijkt te vertonen, worden hem niet altijd in dank afgenomen. Zijn betrokkenheid bij de heropstart van de Ardbeg-distillery in combinatie met de awards die deze distillery jaar na jaar in zijn Whisky Bible kreeg, wekten op z’n minst het vermoeden van vooringenomenheid. Een feit dat door het ‘Jackson’-kamp uitgespeeld wordt. Dat Jim Murray een minnaar van Ardbeg is, lijkt mij een feit. Toch denk ik dat zijn liefde oprecht is, en niet alleen vooringenomen.

Naar het eind van onze Speyside-reis (pasen 2010) toe zaten mijn compagnion en ik vast in Glasgow. Het had iets met een IJslandse vulkaan te maken, maar het kon evengoed zijn dat we (nog) niet naar huis wilden. Murray-Jackson was een discussie die tijdens deze en eerdere trips telkens weer opdook : je moet je niet op de score van een ander richten, je moet een whisky zelf ervaren. Of : Die Murray, die kiest voor de whisky waar hij het meeste aandelen in heeft. En : Ardbeg, dat is turf, turf, en nog eens turf. Er zit geen diepgang in, geen ziel, geen complexiteit. Daarom besloten we in de Oran Mor – de hipste whiskytent in Glasgow - om de ultieme test te doen : twee top-expressies van Ardbeg naast elkaar. Lees en huiver, en ontdek dat ‘turf’ nooit nog zonder meer ‘turf’ kan zijn …

ARDBEG CORRYVRECKAN 57,1%

Ardbeg Corryvreckan

Ardbeg Corryvreckan

De golf of straat van Corryvreckan is een nauwe zee-engte tussen de eilanden Jura en Scarba in Argyll (Schotland), net voorbij Islay – het eiland waar de Ardbeg distillery is gevestigd.  Bij opkomende vloed gaat de zee er zo wild tekeer, dat er heuse draaikolken opduiken. De Ardbeg distillery – creatief in het bedenken van whiskynamen – had zo’n ontembare draaikolk voor ogen bij het creëren van deze dram. Op de tong wel te verstaan. Ook Jim Murray begreep het zo, de lyrische beschrijving in zijn bible overlopend. De Ardbeg Corryvreckan rijpte op first fill Franse eik, en moet de Airaigh nam Beist in de Ardbeg range vervangen.

KLEUR : Graangeel.

GEUR : Al van op afstand slaat de turf en iodium je in het gezicht. Zacht, ziltig. Zoals de zee op een zwoele herfstavond. Met de neus in het glas overheerst eerst de turfgeur, maar ontdaan van alle natuurlijkheid. Als een verse pul plakaatverf waarvan je net de beveiligingsdop hebt losgesneden. Flink neusprikkelend door de alcohol. Onder de turf komt een apotheek ziltige en medicinale fenolen vrij. Rokerig als een uitgedoofd haardvuur, als een kampvuur. As bijeengeveegd. Zout als in opgedroogd zweet. Verborgen ondertonen van mout en vanille. Notig als ongezouten pinda’s. Ziltig nu – eerder zeewier dan zout. Wat complex, die turfbom. Wat een hoop nuances komen boven. Ik heb het gevoel dat er onder deze waarnemingen nog een laag zit waar ik niet bij kan. Vanille als in flan? Sinaasappelschil?

SMAAK : Mondprikkelend. Daarna de turf, zacht en elegant. Een zegewagen vooraan in de praalstoet : trots, fier. Maar ingetoomd, onder begeleiding van een massa joelend fruit. De turf komt aangerold als de golven op het strand op een windstille dag. Geen stormachtig kabaal. Onder de golven vanille, hout, citrus. Wat gek om de fruitigheid zo zilt te proeven. Notenlikeur – zoet en toch harde tannines. Geroosterd. Zeewier. De turf is er alom aanwezig, maar dringt zich niet op. Zijn dat (witte) druiven? Kers? Framboos? Nu weer een golf citroenfris en medicinaal, met een flinke portie hazelnoot in de start. Rokerig als in brandend gras en als in een vuur van kleine, droge twijgjes. Nu weer sherryachtige fruitigheid, rode wijn als in Shiraz.

FINISH : Eindeloos. Zo zoet. Wat een ingetogen en gedoseerde turf : duidelijk aanwezig maar nergens opdringerig. Vanillekristallen en arachideolie kleven aan de lippen. Dit is haast lippenbalsem. Bestaat er zoiets als vanilleturf of zilte wijnrook? Zelfs na tien minuten duiken nieuwe smaken op. Gekarameliseerde rietsuiker bijvoorbeeld.

ARDBEG SUPERNOVA 58,9% (2009)

Ardbeg Supernova

Ardbeg Supernova

De Ardbeg Supernova is waarschijnlijk de zwaarst geturfde whisky tot heden (meer dan 100 ppm). Toch lijkt dit gegeven eerder een tussen- dan een eindstand in de rivaliteit met Bruichladdich, die met haar Octomore-lijn mee naar de turf-kroon dingt. De naam verwijst naar het fenomeen in de sterrekunde dat het exploderen van sterren omschrijft. De omschrijving ‘turfbom’ kan dus bijna letterlijk worden genomen.

KLEUR : Zeer licht.

GEUR : Zachte, zoete turf. Wat ‘vuiler’ dan bij de Corryvreckan – dit lijkt meer een kunstenaars-atelier dat reeds met de plakaatverf is vergroeid. Erg moutig ook. Heeft eveneens dat heerlijk ziltige, maar dat zit meer in de turf zelf gevangen. Turf is romiger, minder chemisch dan bij de Corryvreckan. Er zitten meer ‘aardse’ fenolen in. Diep in het glas mengt zich rokerigheid met citroen. Citroen als in doekjes na de kreeft om je handen mee te wassen. Zweterige fenolen. Ja, duidelijk meer mout (jonger?) dan de Corryvreckan. Alcohol aanwezig, maar niet prikkelend (verzadiging van de neus?) Solvent of nagellakverwijderaar.

SMAAK : Wat fris en verfrissend ! Fijne en zoete combinatie van turf en alcohol. Vanillesuikerfijn. Spelen we openlijk de citruskaart? Compacter dan de Corryvreckan. Zoete smaken mengen perfect met alcohol en maken deze dram tot een samengebalde, aaneengeklitte ‘eau-de-vie’.  Maar wel met een turfig en rokerig randje. Een steekspel tussen aan de ene kant suikerzoete alcohol met sterke kandij- en vanillesuikertoetsen en aan de andere kant rokerige doch ietswat ingetogen turfsmaken. Wat een uitdagend steekspel dat blijft duren zonder dat iemand er als overwinnaar uit komt. Sesamolie aan de lippen. Brede vanille vormt de brug naar de finish.

FINISH : Hmmm … in de pan met een druppeltje arachideolie en wat zout gebakken nootjes met reeds dat gebrande korstje. Turf en zeewier. Iodium. Een vroege lentemorgen, halfduister, aan het hoofd van een pier. Zeezoutkorrels op de lippen. Het onderste uit een zakje chips. Eindeloos. Ik voel me uitgewaaid.

CONCLUSIE :

Beide drams zijn de paradepaarden van de Ardbeg-range. Terwijl de Corryvreckan om een breder en fruitiger pallet heendraait, lijkt de Supernova mij compacter en explosiever. De Franse eik maakt de Corryvreckan zoeter en kruidiger, tegenover een citrusfrisse Supernova. De cleane turf geeft de Corryvreckan een jonger gevoel, maar de smaakexplosie leidt ook de aandacht meer af van de turf. Bij de Supernova staat de turf centraler : andere smaken staan er eerder tegenover dan dat zij er omheen walsen. Persoonlijk hou ik meer van wat ´vuile´ turf, zoals in de Supernova. Toch kan deze niet op tegen de eindeloze complexiteit van de Corryvreckan.

About these ads
Dit bericht werd geplaatst in Notes. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s