Gewikt en gewogen : NAS (‘No Age Statement’) whisky

Enkele jaren geleden nog was het uiteenspatten van de ‘whiskluchtbel’ de grootste bezorgdheid voor heel wat whiskyliefhebbers. Meer recent werd deze vrees vervangen door een andere, namelijk dat het ooit zo rijke whiskylandschap  verandert in een kaalgeplukte wildernis of dorre woestenij. Speculaties, onbetaalbaar geworden expressies en het uitblijven van nieuwe releases whisky-op-leeftijd lijken deze vrees te bevestigen. Het fenomeen van NAS (No Age Statement)-whisky’s lijkt deze vrees te versterken. Maar de industrie ontkracht met klem de vrees voor kwaliteitsverlies, in tegendeel. Dat NAS-bottelingen de nieuwe norm worden, daar twijfelt niemand nog aan. Maar of ze de whiskycultuur ten goede komt is een grote discussie. The Tulip Glass zet deze discussie op een rijtje.

Laten we terugkeren naar 2012. Onder de mopperende whiskyliefhebbers staan enkele scherpe pennen op. Het geroezemoes van ontevreden consumenten krijgt een stem. Er ontstaat een gefundeerde kritiek die een buikgevoel bevestigt. Eén van die stemmen was ‘Sku’, een whisky blogger uit Los Angeles die niet verbonden is aan de whiskyindustrie, en daardoor vrijuit lijkt te spreken. In zijn artikel ‘The Golden Age Of Whisky Is Over’ (5 juli 2012) argumenteert hij dat wat de whisky eens groot maakte, nu voor haar ondergang zorgt. Het succes van whisky bedreigt de beschikbaarheid, en prijsinflatie dreigt. Gimmicks nemen de plaats in van innovatie. En tenslotte is de rush om ‘het allerbeste’ op de markt omgeslagen in het overpromoten van jonge en NAS whisky’s.

aberlour-abunadh-batch-45-whiskyNAS staat voor ‘No Age Statement. Whisky waarvan de leeftijd niet op de fles staat vermeldt. U weet, wanneer een producent een whisky op de markt brengt en daar een leeftijd op kleeft, dit de leeftijd moet zijn van het jongste vat dat hij in die whisky mengt. Toch begon leeftijdsloze whisky eerder als een experiment. Volgens mij moet Aberlour één van de eerste zijn die het probeerde met hun A’Bunadh releases. Dit waren small batch releases van zwaar gesherriede whisky. De eerste batch verscheen in 1997 en werd door Michael Jackson zaliger meer dan enthousiast ontvangen. Toen was het nog innovatie.

Maar deze innovatie evolueerde tot een gimmick wanneer whiskyproducenten steeds jongere whisky op de markt brengen om aan de snel stijgende vraag te voldoen. We mogen niet uit het oog verliezen dat pakweg een Talisker 10 uit vaten is samengesteld die minstens 10 volle jaren rijpten. Op een moment dus dat de ingeschatte vraag (10 jaar voor release) volledig is achterhaald. Dat Macallan in 2012 de radicale beslissing nam om haar standaardaanbod van 10, 12 en 15 jaar oude whisky volledig te vervangen door een NAS aanbod volgens de kleur van de whisky (Gold, Sienna en Ruby) was koren op de molen voor de kritische whiskyliefhebber. “Are they nuts?” schreef een whiskygeek als reactie op dit bericht.  Leeftijdsaanduiding op de fles is voor veel liefhebbers heilig.

Zegt een jaartal alles?

Maar over het strikt vasthouden aan een leeftijdsvermelding valt heel wat op te merken. Leeftijd is geen garantie voor kwaliteit : de kwaliteit van het eiken vat waarin een whisky rijpt en de klimatologische omstandigheden van rijping spelen bijvoorbeeld een grotere rol dan de specifieke leeftijd. Zo is het niet alleen de stijgende vraag naar whisky en de beperkte voorraden die de vlucht naar NAS whisky bepalen, maar ook de concurrentie met Aziatische whisky’s. Aziatische distilleerderijen als Amrut en Kavalan bereiken met hun tropische klimaat in enkele jaren waar Schotten meer dan een decennium over doen. Hete dagen en koude nachten zorgen voor meer interactie tussen alcohol en hout, wat het rijpingsproces aanzienlijk versnelt. En time is money.

Feb13-TaliskerStorm-1Voor sommige distilleerderijen is het jaartal een gesel. Door sluitingen of wanbeheer in het verleden kunnen bepaalde jaartallen onvertegenwoordigd zijn, waardoor een bepaalde leeftijd expressie in het gedrang komt. Het loslaten van de leeftijd geeft de producent een ruimere keuze aan beschikbare vaten om een bepaald samen te stellen. Wanneer – puur hypothetisch – de voorraad 10 jaar oude Talisker vaten in smaak op zo’n manier van de gestelde norm afwijken, dat het smaakprofiel van deze whisky onherkenbaar wordt, kan een keuze uit andere (jongere) vaten deze afwijking misschien rechttrekken. En dat komt de consument, die een stabiel product wil, alleen ten goede.

Whisky en vrijheid

Maar daar knelt nu juist het schoentje. Whiskyconsumenten wantrouwen de vrijheid van producenten : hoe meer vrijheid deze laatste hebben, hoe onzekerder consumenten over de kwaliteit worden. Doorheen de Schotse whiskygeschiedenis leidden verschillende periodes van misbruik en wanproductie tot strenge regels en voorschriften. Geen additieven gebruiken, minstens 3 jaar in eik, strenge regels rond categorieën, afkomst en leeftijd. Het zijn regels die als kwaliteitsgarantie werden ingevoerd.

Ook een andere bron van ongenoegen onder whiskyliefhebbers is historisch van aard. Ze zijn verwend. Heel wat whiskyliefhebbers maakten een periode van overvloed mee : na de ‘Golden Sixties’ zakte de whiskymarkt in de jaren ’70 en ’80 volledig in elkaar. Dit leidde onder meer tot grote voorraden whisky die men aan de straatstenen niet kwijt kon. In 1982-1983, moest marktleider UD (United Distillers, voorloper van het huidige Diageo)  bijna 1/3 van haar distilleerderijen sluiten als gevolg van overproductie. Vanaf de jaren ’90 groeit de interesse in whisky opnieuw, en zien producenten kans hun overstock op de markt gooien. Een groot aanbod oude whisky aan betaalbare prijzen komt op de markt. Onafhankelijke bottelaars kopen oude vaten van producenten op, en helpen zo het fetisj rond leeftijd en jaartallen groeien.

Pen aan de haak

Nu, bijna twee decennia later, drogen deze oude voorraden op. De luxe van oude, betaalbare whisky weer moeten loslaten roept weerstand op. In 2013 geeft whiskyblogger Ruben Luyten aan dat we op een keerpunt zitten. In zijn artikel ‘whisky is dying’ geeft hij aan dat stocks oude whisky opraken, en als ze al verschijnen ze vaak als ultra-premium releases op een lucratieve markt buiten Europa terecht komen . “Prestige” vervangt het credo “value for money”. Op nagenoeg hetzelfde moment en om dezelfde redenen doekt een andere whiskyblogger Johan zijn ‘Onversneden’ site op. Nieuwe releases boeien hem minder dan de ‘cultflessen’ uit de jaren ’60 en ’70. Gaat whisky ten onder aan haar eigen populariteit?

Dat de markt verschuift, staat boven alle twijfel. Meer mensen wereldwijd raken in (single malt) whisky geïnteresseerd. Niet alleen Europa is de target-markt, maar ook de snelgroeiende markten van Azië en Zuid-Amerika (en in mindere mate Rusland). Dit drijft de prijs op : de koek moet onder meer worden verdeeld. Een extreem groeiende vraag tegenover een extreem minderend aanbod, en je krijgt een spanning die de markt danig ontwricht. Om de vraag enigszins tegemoet te kunnen komen, moet het aanbod drastisch veranderen. De industrie zoekt dit antwoord onder meer in kortere rijpingstijd – NAS-whisky.

laphroaig_triple_woodDe fixatie op de leeftijd van whisky leidt de aandacht af van het intrinsieke rijpingsproces van whisky. Interactie tussen spirit en hout blijft cruciaal. Door het rijpingsproces te beïnvloeden, en whisky bijvoorbeeld achtereenvolgens in verschillende types vaten te laten rijpen, wil men de rijpingstijd inkorten. Laphroaig bijvoorbeeld doet dit al enkele jaren met hun Quarter Cask (sinds 2004) en Triple Wood (sinds 2011). Bij de Quarter Cask laat de distilleerderij de whisky deels rijpen op kleinere vaten. Door een intenser contact met het hout ‘rijpt’ de whisky sneller. Bij hun Triple Wood gaat Laphroaig nog een stap verder, en ‘finisht’ men de Quarter Cask nog enkele maanden op ex-Oloroso sherry vaten. Hoewel de whisky tussen de 6 en 8 jaar oud is, smaakt deze veel voller, rijper en zachter dan pakweg Laphroaig 10.

Ook de techniek van het ‘finishen’ van whisky – dit is het voor kortere tijd laten rijpen van whisky in een ander type vat voor het op de markt wordt gebracht – is een algemeen aanvaarde techniek geworden om meer diepgang in een rijpende whisky te krijgen. Hoewel de techniek aanvankelijk werd gebruikt om het tekort aan porto- en sherryvaten te compenseren, experimenteren distilleerderijen vandaag de dag met ingewikkelde cocktails van hun whisky op een leger aan verschillende vattypes die ‘geblended’ worden om een diepe, rijke whisky te creëren – whisky’s die vaak NAS op de markt verschijnen. Of anders gesteld : de kunst van het ‘finishen’ en blenden van whisky is een gimmick geworden om whisky’s vroegrijp consumeerbaar te maken. De Isle Of Jura distilleerderij ging hierin wellicht het verst in. Voor hun festivalbotteling Jura Tastival 2014 – een NAS betteling – lieten ze de whisky grotendeels op ex-bourbon vaten rijpen. Daarna volgde finishes op 6 verschillende soorten Franse eik (eik uit Jupilles, Bertanges, Limousin, Tronçais, Allier en de Vosgezen). Tenslotte werden alle finishes weer samengevoegd voor de tastival botteling (3000 flessen).

Innovatie of winstbejag?

Ook de Arran distilleerderij bracht dergelijke kunststukken uit : The Devils Punch Bowl (NAS) (part 1, 2 en 3) zijn een vatting van jonge geturfde Arran en wat oudere gescherriede Arran whisky. Op de verpakking staan netjes de vaten, vatnummers, inhoud en afkomst vermeld. Datzelfde geldt voor The Balvenie Tun 1401 : een vatting van 5 tot 8 Balvenie vaten met erg uiteenlopende leeftijd. Alle vaten netjes op het etiket vermeldt. Dat deze succesformule om capaciteitsredenen onlangs werd vervangen door een Tun 1509 mag dan misschien tegen pleiten, de prijs tussen de eerste release van hun Tun 1401 (2010, nog geen 100€) en de achtste (2014, bijna 300€) geeft aan dat er ‘iets’ moest veranderen. Inmiddels is ook de alcoholreus  Diageo goed op weg om haar standaard range te vervangen door NAS bottelingen. Na Talisker Storm (2013) en Port Ruige zijn er nu de Cardhu Amber Rock, Singleton of Dufftown Tailfire en Singleton of Dufftown Sunray. ook in de pas gelanceerde nieuwe Mortlach range zitten twee NAS-bottelingen.

cardhu amber rockHiermee lijkt de NAS-trend onafwendbaar – wat zeg ik : het wordt de nieuwe standaard. We mogen binnenkort nog heel wat experimenten in deze zin verwachten. Maar is de discussie daarmee verstomd? Neen. Ook whiskyliefhebbers lijken dit in te zien, en pleiten steeds luider voor nieuwe kwaliteitseisen en duidelijke product informatie. Wanneer een eerlijk, duidelijk en goed beschreven product op de markt komt, hebben de meeste whiskygeeks er nauwelijks problemen mee. The Devils Punch Bowl van Arran en Tun 1401 van The Balvenie werden lovend ontvangen. Wanneer het ‘merk’ op de voorgrond treedt ten koste van informatie, steigeren ze. We  besluiten dat whisky liefhebbers vooral van duidelijke informatie houden : ze willen weten wat ze drinken. Dat had een duidelijke leeftijdsvermelding wel voor op NAS-bottelingen : de regels waren duidelijk, er werd niet aan de inhoud getwijfeld. Het relatief nieuwe fenomeen ‘No Age Statement’ kent nauwelijks officiële regelgeving, en kan zo een hellend kwaliteitsvlak worden. De whiskysector staat de grote uitdaging te wachten om de spelregels voor NAS-bottelingen vast te leggen op zo’n manier dat zowel de informatieverstrekking aan de consument als de vrijheid van de producent worden gemaximaliseerd. Een evenwichtsoefening die op dit moment nog maar net is begonnen, en daarom zo boeiend is.

Dit bericht werd geplaatst in Remarks en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

13 reacties op Gewikt en gewogen : NAS (‘No Age Statement’) whisky

  1. Fred Blans zegt:

    Beste Jonas,
    In jouw artikel heb je alles eens goed op een rijtje gezet. Uitstekend.

  2. Gert Claus zegt:

    Ik hoop nog steeds op een Ardbeg Rollercoaster label voor de kwaliteitsNASjes. Zo heb je toch een idee waarvoor je je geld over de toonbank knalt. (Naast het basiscriterium smaak natuurlijk).

    En het stof rond het hele debat zal nog niet onmiddelijk gaan liggen met een £500 Clynelish zonder leeftijdsaanduiding die eraan komt.

    Mooie round-up BTW!

  3. Je zegt het zoals het is. Voor vele whiskybedrijven is nu ook de Afrikaanse markt in het vizier. Ik moet hen wel nageven dat ze zwaar blijven investeren in hun distilleerderijen. Misschien gaat de slinger straks wel weer de andere kant uit, of misschien ook niet. Boeiend afwachten

  4. Pingback: Craigellachie 17y (46%) | Daily expressions of sweet and sour

  5. Net zoals Gert ben ik voorstander van een rijpingsprofiel op het label. Zegt dat alles over de inhoud van de fles? Neen, totaal niet … maar het kan toch wat verwarring of valse waarheden uit de wereld helpen.

  6. Pingback: The Balvenie Tun 1509 batch 1 (47,1%) | Daily expressions of sweet and sour

  7. Pingback: Glenfiddich Cask Collection – Reserve Cask (40%) | Daily expressions of sweet and sour

  8. Pingback: Laphroaig 1994-2014 (Malts Of Scotland) Banyuls Wine Cask Finish (57,2%) | Daily expressions of sweet and sour

  9. Pingback: Glen Moray Classic ‘Port Cask Finish’ (40%) | Daily expressions of sweet and sour

  10. Pingback: Dit was … april 2015 | Daily expressions of sweet and sour

  11. Pingback: Whisky Battle : Glenlivet Founders reserve VS Glenlivet 12y | Daily expressions of sweet and sour

  12. Pingback: Profiel : Macallan Distilleerderij | Daily expressions of sweet and sour

  13. Pingback: Lagavulin 8y 200th anniverary (48%) | Daily expressions of sweet and sour

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s